وصیّت و ارث

احکام و معرفت اعمال | ۱۳۹۳/۳/۲۳ ۱۶:۳۰:۰۰ |

وصيت كه به معنىِ سفارشِ مالى براى بعد از مرگتان مى‏باشد، خود دنباله‏اى است از وظايف اقتصادى در زندگى شما نسبت به كسانى كه نفقه‏خوار شمايند و يا بالاخره بايد به آنها كمك كنيد.

اصولًا «وصيت» و سفارش مالى، بر صاحبان مال احياناً واجب است كه «كُتِبَ عَلَيْكُمْ اذا حَضَرَ احَدَكُمُ‏الْمَوْتُ إنْ تَرَكَ خَيْراًالْوَصِيَّةُ لِلْوالِدَيْنِ وَالْأقْرَبينَ بِالْمَعرُوفِ حَقّاً عَلَى‏الْمُتَّقينَ»(سوره‏ بقره، آيه‏ 180)

«بر هر كه خيرى وامى‏گذارد وصيتى به هنگام مرگش واجب است، براى پدر، مادر و نزديكتران ...» چه از نظر خويشاندى نزديك‏تر باشند، و چه از نظر شايستگى و نياز مشروع كه بدين‏وسيله مسئوليت دينى خود را انجام داده‏ايد. و اين خير كه مورد وصيت است تنها مالى است كه افزون از ضرورت وارثان رسمى است و نه هر مالى، كه اگر به‏اندازه‏ى ضرورت وارثان رسمى و يا كمتر از آن باشد وصيت درباره‏ى اين مال شرّ است و نه خير.

وصيتى ديگر هم از جانب خدا درباره‏ى زنان شما است كه «وَالَّذينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أزْواجاً وَصِيَّةً لِأزْواجِهِمْ مَتاعاً إلىَ‏الْحَوْلِ غَيْرَ إخْراجٍ ...»(سوره‏ بقره، آيه‏ 240)

يعنى تا يك‏سال پس از مرگِ شوهر، مسكن و ساير مخارج زن به‏عهده‏ى «ماترك» است، كه اضافه بر ارثش مى‏باشد مگر اين‏كه به گونه‏اى شايسته خانه‏ى مورثى را ترك كند و نه اينكه ازين خانه بيرونش كنيد، ولى مخارج يكسانش برعهده‏ى ماترك است، مگر در صورت بى‏نيازى و رضايتش.

و نيز همان‏طور كه شما براى امور زندگيتان حق نداريد در اموال خود سفيهانه تصرفى كنيد، در وصيّت نيز چنان است كه بايستى به‏گونه‏اى عاقلانه و خداپسندانه وصيت كنيد، كه اين خود ادامه‏ى پرداخت‏هاى واجب و مستحب شماست، و نه اين‏كه شايسته يا شايسته‏تر را محروم كنيد و به سودِ كسانى ديگر وصيّت كنيد، كه: «فَمَنْ خافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفاً أوْ إثْماً فَاصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلا إثْمَ عَلَيْهِ انَ‏اللَّهَ غَفورٌ رَحيمٌ»(سوره‏ بقره، آيه‏ 182)

«هر كه (وصى، وارث و ...) از تعدّى و گناهِ وصيّت‏كننده‏اى- نسبت به افراد مورد وصيّت يا وارثان- بترسد، پس بين آنها- وصيت‏كننده و موارد وصيت يا وارثان و يا بين افراد مورد وصيت را برمبناى عدالت تغيير دهد- همانا خدا آمرزيده‏ى مهربان است.»

شما حق نداريد در اموال خودتان تبذير و اسراف كنيد، كه هم خودِ اينها هميشه حرامند و هم زيانى بر بازماندگان شما است، كه قرض كردن و قرض دادن و وصيّتِ زيان‏بخش نيز حرام است.

تقسيم اموال- قاعدۀ «لَلذَّكَرِ مِثْلُ‏حظِّالْانْثَيَيْنِ» (سوره‏ بقره، آيه‏ 283)

كه براى پسر دو برابر دختر است، ويژه‏ى پس از مرگ نيست، بلكه بخش‏هاى ارث دنباله‏اى است عادى از پرداخت‏هايى به هنگامِ زندگىِ‏ شما، زيرا «يَوصيكُمُ اللَّهُ‏فى أوْلادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظٍالْانْثَيَينِ»(سوره‏ نساء، آيه‏ 11)

و اينجا شما بخشش‏كنندگانِ مال، موردِ اين تكليف مى‏باشيد، و نه تنها پس از مرگ كه خطاب و تكليفى نداريد، و پس از مرگ هم دنباله و استمرارى است از زندگى كه اين وصيت و سفارش ربانى براى فرزندانتان مقرر شده است پس اين «كُمْ»: شما، نمى‏توانيد در بخشيدن اموالتان، به هنگام زندگى- برخلاف اين قاعده- هرگونه كه ميل داريد عمل كنيد، و تنها در مورد «ثُلثِ» اموالتان، مى‏توانيد براى وارثان رسمى و يا غير آنها، وصيت كنيد، اكنون نيز- چه بهتر- مى‏توانيد در همان «ثلث» تصرفى عادلانه كنيد، كه كمبودهاى برخى از ميراث‏بران و ديگران را بدين‏وسيله جبران كنيد و ديگر هيچ.

و اين «اولادكم» در اينكه ميراث پسران دو برابر دختران است- تمامى اينان را- اعم از نوادگان دخترى و پسرى را- دربردارد، كه پسرِ دختر مانند پسر شما، و دخترِ پسر مانند دختر شما ارث مى‏برد.

والسلام علی عباد الله الصالحین

برداشتی از رسالۀ توضیح المسائل نوین

خادم القرآن آیت الله العظمی دکتر محمّد صادقی تهرانی


حکمت روزه

احکام و معرفت اعمال | ۱۳۹۳/۳/۲۳ ۱۶:۳۰:۰۰ |

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ   بقره - 183

هان اي كساني كه ايمان آورديد! روزه‌ بر شما نوشته شده است، همان گونه كه بر كساني پيش از شما نيز نوشته شده بود. شايد پرهيزگاري كنيد.

به طور مختصر روزه در تأمين تندرستى انسان و بر سلامتى روحى او، و ايجاد رأفت و مهربانى به حل مشكلات تنگدستان، و اطلاع از اوضاع و احساس فقر و ناچيزى كه در قيامت سراغ انسان مى‏آيد، و ممارست در بازدارى نفس از محرمات، و رويارويى با شيطانهاى درونى و برونى، نقش زيربنايى دارد، و اين حكمت‏ها همگى در روزه موجود است.

ادامه مطلب »


هم پای با خلق الله به سوی بیت الله

احکام و معرفت اعمال | ۱۳۹۳/۳/۲۳ ۱۶:۳۰:۰۰ |

حچ حرکتی است هم‌پای با خلق‌الله به سوی بیت‌الله و بیت‌الناس: خانۀ خدا و مردم، به حکم خدا، برای خدا و به مصلحت مردم، نمونه‌ای است از تمامی حرکات شایسته به سوی خدا که زندگی‌ساز است و مردم پرداز. مناسک حج گرایشی است پی‌گیر با نیت و تصمیم به سوی معنی و عمل، و گزارشی است از همۀ اسلام.

ادامه مطلب »


معرفت حج

احکام و معرفت اعمال | ۱۳۹۳/۳/۲۳ ۱۶:۳۰:۰۰ |

تو ای که هیچ نبودی و اکنون هم هیچی، آنچه به دروغ به خود بسته‌ای رها کن، ای هیچ، از بودنِ خیالیِ دروغین بگریز، و به هست و هستی‌ بی‌کران در آویز. تو که خدایت به فطرت و فکرتِ خدا خواهی و خدا راهی و خداشناسی آفرید، این تو! پول شده‌ای، شکم و شهوت گشته‌ای، تو – ی دیگر شده‌ای، از تو –ی انسان و توی انسان پوک و تهی گشته‌ای، که هر معنای بی‌معنای غیرانسانی و دروغین را به خود بسته‌ای، تو با این غُل‌های گران و بستگی‌های بیکران نتوانی راه خدائی را پیش‌ گیری.

ادامه مطلب »


نماز پرواز به آسمان معرفت الله

احکام و معرفت اعمال | ۱۳۹۳/۳/۲۳ ۱۶:۳۰:۰۰ |

بايد بدانى او خالق كل هستى و هستى بخش همۀ هستى‏ها و كمالات هستى‏ها است، عطاكننده و بخشايندۀ همۀ شايدها و بايدهاست، و اين «تو» در برابر «او» اكنون به‏سپاس و عرض نياز برخاسته‏اى، كه او هرگز به‏تو و عبادت تو هيچ‏گونه نيازى نداشته و ندارد، و اين تويى كه سراپا نيازى و تنها بايد به‏درگاه او عرض سپاس و نياز كنى، و او از ناسپاسى و نافرمانى تو هرگز زيانى نمى‏بيند، بلكه اين تويى كه با ناسپاسيت غرق در ژرفاى پستى و ناچيزى وامانده و بيچاره مى‏شوى.

ادامه مطلب »


خمس و زکات و سهم سادات

احکام و معرفت اعمال | ۱۳۹۳/۳/۲۳ ۱۶:۳۰:۰۰ |

خمس و زكات، هر دو از ماليات‏هاى مستقيم‏اند، كه خمس برحسب يك آيه و زكات نيز برمبناى حدود سى آيه به تمامى درآمدها تعلّق دارد. و چنان‏كه سيّد بودن درگرفتن خمس شرط نيست، سيّد نبودن هم در زكات مدخليّتى ندارد.و اصولًا سيادتْ در حقِّ مالى هرگز دخالتى ندارد، بلكه به‏شرط دارا بودنِ مقامِ معنوى، اين برترى موجود است، زيرا «إنَّ أكْرَمَكُمْ عِنْدَاللَّهِ أتقاكُم»

ادامه مطلب »