صراط مستقیم از عبودیت تا ربوبیت

اخلاق اسلامی در قرآن | ۱۳۹۳/۳/۲۳ ۱۶:۳۰:۰۰ |

" اهدنا الصراط المستقيم" بهترين دعا و درخواست در قلب سبع المثانى: سوره حمد است. حمد، قلب نماز و نماز هم قلب تمامى پرستشهاست، دعا و درخواست هدايت و راهنمائى قلّه دعاست، ما بعد از شناخت غايب در" بسم اللَّه" تا" مالك يوم الدين"- كه ستايش نخستين و ابتدائى كه شرط پرستش است- و آنگاه در" اياك نعبد" گرايش و انتقال خود را كه توسط گامهاى گذشته- يعنى" بسم اللَّه" تا" مالك يوم الدين" انجام داده است- صورت مى‏گيرد، و سپس يارى جوئى بى‏آلايش، و هنگامى كه پس از برداشتن گامهاى سه‏گانه به قله مورد نظر راه يافتيم، براى آنكه بتوانيم بر آن هدايتى كه دست يافته‏ايم محكم و ثابت قدم گرديم، و همچنين هدايت و راهنمائى بيشترى طلب كنيم، مى‏گوئيم" اهدنا الصراط المستقيم". «مراتب هدايت» هدايت كه همان رهبرى است گاه به گونه‏اى فراگير «رحمان» مطرح است، و گاه بيانگر هدايت ويژه «رحيم» است." اهدنا الصراط المستقيم": هدايتى ويژه‏تر و برگزيده‏تر به راهى خاص و يگانه را در بر دارد. دو «ال» در" الصراط المستقيم" نشانگر مبرز و مشخص بودن راهى واحد به گونه‏اى مستقيم و انحراف‏ناپذير مى‏باشد، اين صراط واحد مستقيم داراى درجات و مراتبى است كه طلب افزون‏طلبى در آن راه نجات بخش نيز بسته به موفقيت در پذيرش هدايت- براى آن كس كه خواهان هدايت مى‏باشد داراى مراتب مخصوص به خود- خواهد بود" فريقاً هدى و فريقاً حق عليهم الضلاله انهم اتخذوا الشياطين اولياء من دون اللَّه و يحسبون انهم مهتدون" (7: 307): گروهى راه يافتند و گروهى گمراهى آنان مقرر و محقق شد، به درستى كه آنان شيطان‏ها را به جاى خدا سرپرستان خويش برگرفتند و گمان مى‏كنند كه راه يافته‏اند، و صراط مستقيم گوناگون است: 1-" ان ربى على صراطٍ مستقيم" (11: 56) همانا پروردگار من بر راه ربوبيت راست قرار دارد. بالاترين قله راه راست اختصاص به حضرت اقدس الهى دارد، كه خود اين مرتبه شامل قسمتهايى مى‏باشد: الف: هدايت رحمانى يا تكوينى «پروردگار ما كسى است كه به تمامى موجودات نعمت آفرينش بخشيد و آنگاه هدايت و راهنمائى (شان) نمود» (20: 50) سرتاسر هستى در چارچوب اين هدايت الهى در پرتو راه راست قرار دارند، بدون هيچگونه پشت نمودن و به خطا رفتن و هيچ اختلافى؛ زيرا ربوبيت خدا، راست و پابرجا بوده و اختلاف و كژى در آن به چشم نمى‏خورد! ب: هدايت رحيمى كه هم تكوينى است همچون هدايت عقل و فطرت، و اين دو براى تمامى افراد مكلف از فرشتگان و جنيان و نيز تمامى انسانها و حتى براى آنان- كه هويتشان براى ما آشكار نيست- چه حيوانات، نباتات و جمادات تعيين شده است. ج: و هم تشريعى؛ همچون تمامى اديان و شريعتهاى الهى" هدىً للناس و بينات من الهدى و الفرقان" (2: 185) مايه هدايت بشر و روشنى‏هايى از هدايت و جدا كننده ميان حق و باطل است» و اين همان رحمت و لطف الهى است كه راه نجات و هدايت را به وسيله بينات و روشنها و فرقان (جدا كننده‏هاى حق و باطل است) به تمامى مكلفان به اندازه تكليفشان نشان داده است، و اگر صراط مستقيم با اين دو نمى‏بودند، تو از جمله نمازگزاران نبودى تا بتوانى در راستاى آن هدايت را طلب نمائى. اينجا و ساير هدايتهاى الهى: صراط ربوبى است كه مخصوص خداست، و هيچگونه خطا و كژى در آن راه ندارد. 2- صراط خاص حضرت محمد صلى الله عليه و آله و محمديين معصوم عليهم السلام است كه" انك على صراط مستقيم" (36: 4). 3- 6-" فاولئك مع الذين انعم اللَّه عليهم من النبيين و الصديقين و الشهداء و الصالحين و حسن اولئك رفيقا" پس كسانى كه خدا نعمتش را بر آنان ارزانى داشته از ميان پيامبران و راستان- در تمامى حالات- و شهيدان (دلباختگان حق) و صالحان و اينها چه رفيقان و يارانى پسنديده‏اى هستند (69: 4). و «النبيين» برترينشان رسول اسلام است؛ زيرا صراط او بالاترين و با دوام‏ترين راه است، و از راه كل انبياء افضل است، زيرا" تلك الرسل فضلنا بعضهم على بعض" (2: 253). و" قل اننّى هدانى ربّى الى صراط مستقيم ديناً قيماً ..." بگو به درستى كه پروردگارم مرا به سوى راه راست راهنمايى كرد، به سوى دينى استوار و پابرجا ... (61: 61). و همانگونه كه خدا نامحدود است صراط مستقيم معرفت و عبوديتش نيز نامحدود است كه پيوسته مورد استدعاى حضرت اقدس رسول گرامى صلى الله عليه و آله مى‏باشد، كه افزون بر ثبات و پايدارى، آن براى خود و ديگران مى‏كند، استدعا بر افزونى رهبردى و رهروى- پس از پايداريش- دائماً در افزونى است. صراط مستقيم پيامبر اسلام حتى پيش از بعثتش مطلوب اين بزرگواران بوده، و خدا از آنان براى ايمان و نصرت به رسول آخرين پيمان گرفته است:" و اذ اخذ اللَّه ميثاق النبيين لما آتيتكم من كتاب و حكمه ثم جائكم رسول مصدق لما معكم لتؤمنن به و لتنصرنه قال ءأقررتم و اخذتم على ذلكم اصرى قالو أقررنا قال فاشهدوا و انا معكم من الشاهدين. فمن تولى بعد ذالك فاولئك هم الفاسقون" (3: 81). 7- صراط مردمى ديگر كه تقاضاى هدايت به آن صراط مستقيم را مى‏كنند. به طور كلى مرتبه هدايت نخستين هدايت فطرت و عقل است، كه پيرامون آن را هاله‏اى از خواهشها و علاقه‏ها و انتظارات نفسانى، احاطه نكرده باشد، هدايت به كسى تعلق دارد كه به بالاترين قله راه يافته باشد، ميان اين دو نوع هدايت ساير هدايتها قرار دارند «و براى هر كدام بهره‏اى است از آنچه كه به دست مى‏آورند، و پروردگارت به بندگانش ستم نمى‏كند». و بخشش‏ها بر پايه شايستگى‏هاست. به عبارت ديگر از نقطه عبوديت و بندگى تا نقطه ربوبيت و پروردگارى يك راه راست مستقيم و بى‏انحراف است، كه آفريدگان طالب هدايت با توجه به ميزان علم و تقوايشان در اين راه واحد تكامل داشته در حركتند، ديگرانى كه در اين راه نباشند دو دسته‏اند.

والسلام علی عباد الله الصالحین

برداشتی از تفسیر ترجمان فرقان

خادم القرآن آیت الله العظمی دکتر محمّد صادقی تهرانی


بندگان خدای رحمان

اخلاق اسلامی در قرآن | ۱۳۹۳/۳/۲۳ ۱۶:۳۰:۰۰ |

وَعِبَادُ الرَّحْمَـٰنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا ﴿فرقان: ٦٣﴾ و بندگان خداي رحمان كساني‌اند كه روي زمين به فروتني و آرامي گام بر مي‌دارند؛ و چون نادانان با ايشان هم‌سخن شوند (به آنان) سلامي گويند (كه خدا شما را از ناداني برهاند و سالم بدارد).

ادامه مطلب »


استجابت دعا

اخلاق اسلامی در قرآن | ۱۳۹۳/۳/۲۳ ۱۶:۳۰:۰۰ |

اگر درخواست دعا كننده از روى حقيقت باشد، خدا كه نزديكتر از وى به اوست، درخواستش را در صورت‏ مصلحت اجابت خواهد كرد، اصولًا درخواست در زمينه‏اى است كه موردش طبق مصلحت و شايسته انسان بوده، و از توان او نيز خارج باشد، و چاره‏اى هم جز درخواست از خدا برايش باقى نمانده، اگر شخص با تمام شرايط مصلحت و شايستگى، به نظر خودش و ناتوانايى‏اش، با كمال اخلاص دعا كرد، استجابت دعاى او در گرو اراده الهى است،

ادامه مطلب »


راه گمراهان

اخلاق اسلامی در قرآن | ۱۳۹۳/۳/۲۳ ۱۶:۳۰:۰۰ |

ضالين كسانى هستند كه در پيروى صراط مستقيم خدايى قاصر يا مقصرند، لكن قصور يا تقصيرشان خالى از عناد بوده، و در گمراهى خود حيرانند، و نمى‏دانند در چه راهى قدم گذارند، لذا احتمال هدايتشان بيشتر است. " مغضوب عليهم" اختصاص به يهوديان یا نصرانیان ندارد، زيرا تمامى آنان با صراط مستقيم حق معاند نيستند،

ادامه مطلب »


مشورت از دیدگاه قرآن

اخلاق اسلامی در قرآن | ۱۳۹۳/۳/۲۳ ۱۶:۳۰:۰۰ |

میان علم و تقوای مشورت كنندگان به ويژه در مشورت‏هاى عام‏ البلوى‏ و گسترده، جايگاه تقوا برتر و رفيع‏تر از جايگاه علم است. بنابراين، اگر همه شور كنندگان، عالم و با تقوا باشند، عالم متقى‏تر برتر از عالم داراى تقواى كمتر است، حتى اگر علم عالم با تقواتر كمتر از علم عالم ديگری باشد كه تقوايش كمتر است. چنان كه در باب اجتهاد و تقليد مفصلًا بحث كرديم.

ادامه مطلب »


تنها تو را می پرستیم

اخلاق اسلامی در قرآن | ۱۳۹۳/۳/۲۳ ۱۶:۳۰:۰۰ |

در هستى دو معبود وجود دارد؛ يكى معبود راستين، و ديگرى معبود دروغين است، آرى بندگى و پرستش ذليلانه و فروتن گونه در برابر خواران و زبونان - همچون آنان كه غير خدا را مى‏پرستند - خوارى و ستم و تعدى به كرامت انسان است، پرستش غير خدا تنها از پرستش هواى نفس سرچشمه مى‏گيرد:"و لاتتبع الهوى فيضلك عن سبيل اللَّه" و هواى نفس را پيروى مكن كه تو را از راه خدا گمراه مى‏سازد.

ادامه مطلب »